Η γιαγιά σου το λέει αμήχανα: «Με πήρε ο Νίκος, είπε ότι έκανε τροχαίο και χρειαζόταν 2.000 ευρώ αμέσως για να αποφύγει τη σύλληψη. Φώναζε και έκλαιγε. Του τα έδωσα.» Μόνο που ο Νίκος, ο εγγονός της, ήταν στο σπίτι του όλη μέρα. Αυτή είναι η απάτη «εγγονός» - και είναι μια από τις πιο ανελέητες που υπάρχουν.

Γιατί οι ηλικιωμένοι είναι κύριος στόχος

Δεν είναι τυχαίο. Οι απατεώνες στοχεύουν ηλικιωμένους για συγκεκριμένους λόγους: είναι συχνά πιο αξιόπιστοι, περισσότερο πρόθυμοι να βοηθήσουν οικογένεια, και μερικές φορές λιγότερο εξοικειωμένοι με τις σύγχρονες τεχνικές εξαπάτησης. Επιπλέον, μπορεί να ζουν μόνοι τους και να μην έχουν κοντά κάποιον που θα τους πει «μην το κάνεις αυτό».

Ένας ακόμα παράγοντας: η τεχνολογία κλωνισμού φωνής έχει κάνει αυτές τις απάτες ακόμα πιο πειστικές. Απατεώνες με λίγα δευτερόλεπτα δείγμα φωνής από κοινωνικά δίκτυα μπορούν να δημιουργήσουν αρκετά πειστική φωνή που «μοιάζει» με τον εγγονό ή τον γιο.

Τα κύρια σενάρια απάτης

  1. Απάτη «εγγονός» (η κλασική) - Κάποιος παριστάνει συγγενή (εγγονό, παιδί) σε επείγουσα κατάσταση. Τροχαίο, σύλληψη, νοσηλεία. Χρειάζεται χρήματα τώρα και δεν θέλει «κανείς άλλος στην οικογένεια να ξέρει - να μην ανησυχήσουν». Ακολουθεί δεύτερος καλών που παριστάνει «δικηγόρο» ή «αστυνομικό» για να δώσει «επιβεβαίωση».
  2. Παρίσταση αστυνομίας - Ο «αστυνομικός» ενημερώνει ότι εντόπισαν πλαστά χαρτονομίσματα στον λογαριασμό του θύματος και για «διασφάλιση» πρέπει τα χρήματα να κατατεθούν προσωρινά σε «ασφαλή» λογαριασμό. Χρησιμοποιούν συχνά spoofing αριθμού αστυνομίας.
  3. Παρίσταση ΕΦΚΑ / εφορίας - «Κύριε / Κυρία, έχετε εκκρεμή επιστροφή από τον ΕΦΚΑ αλλά χρειαζόμαστε επιβεβαίωση στοιχείων για να σας μεταφερθεί». Ζητούν ΑΜΚΑ, IBAN, αριθμό κάρτας.
  4. Ψεύτικη τεχνική υποστήριξη - «Ο υπολογιστής / τηλέφωνό σας έχει μολυνθεί. Είμαστε από την εταιρεία Χ και πρέπει να σας βοηθήσουμε από απόσταση». Ζητούν πρόσβαση στη συσκευή ή εγκατάσταση εφαρμογής.

Πώς αναγνωρίζεις ότι κάτι δεν πάει καλά

Η ψυχολογική πίεση είναι το κυριότερο εργαλείο των απατεώνων. Αν υπάρχει κάποιο από αυτά τα στοιχεία, κάτι δεν πάει καλά:

  • Επείγον - «Πρέπει να το κάνεις ΤΩΡΑ. Δεν έχεις χρόνο να πας στην τράπεζα - στείλε με εμβολιασμό.»
  • Μυστικότητα - «Μην πεις τίποτα στα άλλα παιδιά / τον/την σύζυγό σου - θα ανησυχήσουν άδικα.»
  • Αμήχανη φωνή - «Είμαι ο Νίκος, δεν ακούς τη φωνή μου; Είμαι αναστατωμένος.» Αποφεύγουν να λένε συγκεκριμένα ονόματα ώστε να τα επιβεβαιώσει το θύμα.
  • Ασυνήθιστη μέθοδος πληρωμής - Μετρητά σε «αγγελιαφόρο» που θα έρθει στο σπίτι, Bitcoin, voucher πληρωμής (π.χ. Paysafe).
  • Αδύνατο να επαληθεύσεις - «Ο Νίκος δεν έχει σήμα εκεί που είναι, δεν μπορείς να τον πάρεις.»

Τι να κάνεις αν λάβεις τέτοια κλήση

  1. Κλείσε αμέσως - Χωρίς εξηγήσεις, χωρίς αμηχανία. Κλείσε.
  2. Κάλεσε τον ίδιο τον συγγενή στον γνωστό του αριθμό - Ακόμα και αν λένε «έχασε το τηλέφωνό του». Χρησιμοποίησε τον αριθμό που ήδη έχεις αποθηκευμένο.
  3. Μη δώσεις ποτέ χρήματα χωρίς επαλήθευση - Ούτε μετρητά σε άγνωστο που έρχεται στην πόρτα, ούτε μεταφορά πριν επαληθεύσεις ζωντανά τον συγγενή.
  4. Ενημέρωσε αμέσως άλλο μέλος της οικογένειας - Το αίσθημα «να μην ανησυχήσω τα παιδιά μου» είναι εκεί που σε θέλουν.

Πώς να προστατέψεις ηλικιωμένους συγγενείς σου

  • Συμφωνήστε σε μια «μυστική λέξη οικογένειας» - Ένα τυχαίο σύνθημα που μόνο η οικογένεια γνωρίζει. Αν ο «εγγονός» δεν ξέρει τη λέξη, δεν είναι ο εγγονός.
  • Εξηγήστε τους ότι ποτέ καμία αρχή δεν ζητά χρήματα τηλεφωνικά - Η αστυνομία, η εφορία, ο ΕΦΚΑ, οι τράπεζες - κανένας δεν ζητά πληρωμή ή μεταφορά χρημάτων τηλεφωνικά.
  • Κάντε τους εξάσκηση με υποθετικά σενάρια - «Τι θα έκανες αν σε καλούσε κάποιος που λέει ότι είναι ο Νίκος;» Η εξάσκηση μειώνει τον πανικό την ώρα της κλήσης.
  • Βάλτε «κανόνα της επαλήθευσης» - Κανένα χρηματικό ποσό δεν μεταφέρεται χωρίς τηλεφώνημα σε δεύτερο μέλος της οικογένειας πρώτα.

Για να ενημερωθείς για τα δικαιώματα σου απέναντι στις ανεπιθύμητες κλήσεις και το telemarketing που συχνά στοχεύει ηλικιωμένους, δες πώς να σταματήσεις τις κλήσεις telemarketing στην Ελλάδα.

Τι κάνεις αν το θύμα έδωσε ήδη χρήματα

Αν ένας ηλικιωμένος συγγενής έδωσε χρήματα σε απατεώνα:

  • Ενημέρωσε αμέσως την τράπεζα αν έγινε τραπεζική μεταφορά - υπάρχει πιθανότητα ανάκτησης αν δράσεις άμεσα
  • Κατάγγειλε στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (11188)
  • Κατάθεσε μήνυση στην τοπική αστυνομία - αυτό δημιουργεί επίσημη καταγραφή
  • Μη φας τον ηλικιωμένο συγγενή - η ντροπή και ο φόβος ελήφθη υπόψη από τους απατεώνες. Υποστήριξε τον ψυχολογικά.

Για πλήρη οδηγό αντίδρασης μετά από τηλεφωνική απάτη, δες τι κάνεις αν έδωσες τα στοιχεία σου σε απατεώνα.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί η αστυνομία να ανακτήσει χρήματα που δόθηκαν σε απατεώνα;

Αν η μεταφορά έγινε τραπεζικά, η άμεση επικοινωνία με την τράπεζα και η κατάθεση μήνυσης αυξάνουν τις πιθανότητες. Αν τα χρήματα δόθηκαν σε μετρητά σε «αγγελιαφόρο», η ανάκτηση είναι σχεδόν αδύνατη. Γι' αυτό η πρόληψη είναι πιο σημαντική από κάθε άλλη λύση.

Πόσο συχνά συμβαίνουν αυτές οι απάτες στην Ελλάδα;

Η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος καταγράφει δεκάδες υποθέσεις τηλεφωνικής εξαπάτησης ηλικιωμένων κάθε μήνα. Το πραγματικό νούμερο είναι πολύ μεγαλύτερο λόγω της υποκαταγγελίας - πολλοί δεν αναφέρουν λόγω ντροπής ή αίσθησης ευθύνης.

Ο τεχνολογικός κλωνισμός φωνής χρησιμοποιείται ήδη σε ελληνικές υποθέσεις;

Η Δίωξη έχει ερευνήσει υποθέσεις όπου χρησιμοποιήθηκε AI-generated φωνή. Η τεχνολογία γίνεται φτηνότερη και πιο προσβάσιμη. Η «μυστική λέξη οικογένειας» παραμένει η αποτελεσματικότερη άμυνα ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις.