Ανέβασες βιογραφικό πριν τρεις μέρες. Σήμερα σε παίρνει η «Άννα» από μια εταιρεία που δεν έχεις ξανακούσει. Η δουλειά ακούγεται ονειρική: από το σπίτι, ευέλικτο ωράριο, 2.000 ευρώ τον μήνα για «απλή διαχείριση». Και μετά, στο τρίτο λεπτό, έρχεται η φράση που δεν κολλάει: «θα χρειαστούμε τον αριθμό λογαριασμού σου για την εκπαίδευση».
Οι περισσότεροι οδηγοί για τις ψεύτικες αγγελίες σου δίνουν μια λίστα με δέκα κόκκινες σημαίες σαν να ζυγίζουν όλες το ίδιο. Δεν ζυγίζουν. Η αλήθεια είναι ότι όλα τα σενάρια απάτης εργασίας περνούν από ένα και μόνο σημείο: κάποια στιγμή, πριν κάνεις μία μέρα πραγματική δουλειά, σου ζητούν είτε να δώσεις χρήματα ή στοιχεία ταυτότητας, είτε να αφήσεις χρήματα να περάσουν από τον λογαριασμό σου. Αυτή είναι η γραμμή. Ό,τι είναι πριν από αυτήν είναι θόρυβος - ωραία λόγια, επείγον, κολακείες. Ό,τι έρχεται μαζί της είναι η ίδια η απάτη.
Αν κρατήσεις αυτή τη μία ιδέα, δεν χρειάζεται να θυμάσαι τριάντα λεπτομέρειες. Μια νόμιμη πρόσληψη δεν σου κοστίζει τίποτα πριν αρχίσεις να δουλεύεις, και δεν χρησιμοποιεί τον λογαριασμό σου σαν σταθμό μεταφόρτωσης χρημάτων. Όλα τα υπόλοιπα σημάδια απλώς σε βοηθούν να το καταλάβεις πιο νωρίς.
Γιατί εσένα, γιατί τώρα
Δεν σε διάλεξαν προσωπικά. Οι απατεώνες σαρώνουν πλατφόρμες όπως το LinkedIn, το Kariera και τις αγγελίες της ΔΥΠΑ (πρώην ΟΑΕΔ), μαζεύουν χιλιάδες αριθμούς και καλούν μαζικά με τυποποιημένο σενάριο. Είσαι ένα νούμερο σε μια λίστα, όχι υποψήφιος που εντυπωσίασε κάποιον.
Ο πραγματικός στόχος τους είναι η βιασύνη σου. Ο απόφοιτος που ψάχνει πρώτη δουλειά, ο άνεργος που πιέζεται οικονομικά, ο εργαζόμενος που θέλει κάτι καλύτερο - όλοι έχουν έναν κοινό παρονομαστή που εκμεταλλεύονται: θέλουν τόσο πολύ να είναι αληθινή η προσφορά, που παρακάμπτουν το ένστικτό τους. Γι' αυτό η πρώτη κλήση είναι πάντα γλυκιά. Η πίεση έρχεται αργότερα, όταν έχεις ήδη επενδύσει ελπίδα.
Πρόσεξε και κάτι που φαίνεται λεπτομέρεια αλλά δεν είναι: η περιγραφή της δουλειάς μένει πάντα θολή. «Διαχείριση», «υποστήριξη», «απλές εργασίες από το σπίτι». Ποτέ συγκεκριμένο αντικείμενο, ποτέ πραγματικά καθήκοντα. Ο λόγος είναι απλός - η δουλειά δεν υπάρχει, οπότε δεν μπορούν να την περιγράψουν. Ένας γνήσιος εργοδότης σου λέει τι θα κάνεις μέσα στην πρώτη κουβέντα, γιατί έχει ανάγκη κάποιον για κάτι συγκεκριμένο. Όταν η μόνη σαφήνεια στην πρόταση είναι το ποσό του μισθού, η ασάφεια σε όλα τα υπόλοιπα δεν είναι τυχαία.
Οι κόκκινες σημαίες, όχι όλες ίσες
Ο πίνακας συγκρίνει πώς μοιάζει μια νόμιμη διαδικασία απέναντι σε μια ψεύτικη. Πρόσεξε τις δύο τελευταίες γραμμές - εκεί είναι η γραμμή που ανέφερα. Οι υπόλοιπες σε προειδοποιούν· αυτές οι δύο επιβεβαιώνουν.
| Χαρακτηριστικό | Νόμιμη εταιρεία | Ψεύτικη αγγελία |
|---|---|---|
| Πώς σε βρήκαν | Αναφέρουν συγκεκριμένη πηγή (Kariera, LinkedIn) | «Βρήκαμε το βιογραφικό σας» χωρίς λεπτομέρειες |
| Όνομα εταιρείας | Υπάρχει στο ΓΕΜΗ, έχει ΑΦΜ και ιστοσελίδα | Αόριστο, εξωτερικό ή δεν υπάρχει πουθενά |
| Email επικοινωνίας | Domain της εταιρείας | gmail.com, yahoo.com, outlook.com |
| Συνέντευξη | Βίντεο-κλήση ή δια ζώσης με πρόσωπα | Μόνο chat ή μηνύματα, ποτέ κάμερα |
| Στοιχεία που ζητούν πριν την πρόσληψη | Βιογραφικό, δεξιότητες, συστάσεις | ΑΜΚΑ, ΑΔΤ, IBAN «για πληρωμές» |
| Χρήματα πριν αρχίσεις | Ποτέ, σε καμία μορφή | «Εκπαίδευση», «εγγύηση», «εξοπλισμός» |
Αν με ρωτάς ποια είναι η πιο ύπουλη από όλες, δεν είναι το «δώσε λεφτά». Αυτό το καταλαβαίνει ο περισσότερος κόσμος. Η πιο επικίνδυνη είναι η αντίστροφη: «θα σου στείλουμε εμείς χρήματα». Ακούγεται σαν κέρδος, γι' αυτό και δουλεύει.
Τα τέσσερα μοτίβα - και ποιο σε βάζει σε μπελάδες με τον νόμο
Το «μουλάρι χρημάτων». Η δήθεν δουλειά είναι να δέχεσαι εμβάσματα στον λογαριασμό σου και να τα προωθείς αλλού, κρατώντας προμήθεια. Αυτό δεν είναι γκρίζα ζώνη - είναι ξέπλυμα χρήματος, και στα μάτια του νόμου ο κάτοχος του λογαριασμού είναι ο πρώτος που ελέγχεται. Είναι το μόνο μοτίβο όπου, εκτός από θύμα, κινδυνεύεις να θεωρηθείς και συνεργός.
Η αρχική πληρωμή. Σου ζητούν να πληρώσεις για «εκπαίδευση», «πιστοποίηση», «εξοπλισμό» ή «εγγύηση». Καμία σοβαρή εταιρεία δεν χρεώνει τον υποψήφιο για το προνόμιο να τη δουλέψει. Η ροή χρημάτων πάει πάντα από την εταιρεία προς εσένα, ποτέ ανάποδα.
Η κλοπή ταυτότητας. Ζητούν ΑΜΚΑ, ΑΔΤ ή φωτογραφία ταυτότητας «για τη σύμβαση», πριν καν υπάρξει σύμβαση. Τα στοιχεία αυτά ταξιδεύουν μετά σε άλλες απάτες - ανοίγματα λογαριασμών, αιτήσεις δανείων, πλαστοπροσωπία.
Η «δοκιμαστική εργασία». Σου δίνουν μια μικρή εργασία και σου στέλνουν μια «πληρωμή» που αποδεικνύεται λάθος ή προέρχεται από κλεμμένη κάρτα. Μετά ζητούν να τους επιστρέψεις «τα παραπανίσια» με δικά σου χρήματα. Έχασες, γιατί τα αρχικά χρήματα εξαφανίζονται όταν αντιστραφεί η κλεμμένη συναλλαγή.
Πώς επαληθεύεις πριν δώσεις οτιδήποτε
Η επαλήθευση παίρνει πέντε λεπτά και τα βάζεις με τη σειρά που κόβει τους περισσότερους απατεώνες γρήγορα.
- Ψάξε στο ΓΕΜΗ. Το Γενικό Εμπορικό Μητρώο έχει κάθε νόμιμη ελληνική επιχείρηση. Αν η εταιρεία δεν εμφανίζεται εκεί με ΑΦΜ, δεν έχει νόμιμη υπόσταση στην Ελλάδα.
- Google με το όνομα + «απάτη» ή «scam». Πολύ συχνά βρίσκεις ήδη ανθρώπους που έγραψαν την ίδια εμπειρία με τη δική σου.
- Έλεγξε το προφίλ του recruiter. Αν το LinkedIn του άνοιξε πριν λίγες εβδομάδες, δεν έχει ιστορικό ή δεν έχει καμία κοινή επαφή, κράτα επιφύλαξη.
- Κοίτα το email. Αν σου γράφουν από gmail ή yahoo αντί για domain της εταιρείας, το «τμήμα ανθρώπινου δυναμικού» είναι ένα κινητό σε ένα τραπέζι.
- Ζήτα βίντεο-κλήση. Είναι το πιο απλό τεστ. Ο ψεύτικος recruiter θα βρει δέκα δικαιολογίες για να μην ανοίξει κάμερα.
Πριν φτάσεις καν σε αυτά, ο ίδιος ο αριθμός από τον οποίο σε καλούν λέει πολλά. Δες πώς να ελέγξεις έναν άγνωστο αριθμό τηλεφώνου πριν καν σηκώσεις τη δεύτερη φορά.
Τι κάνεις αν έδωσες ήδη κάτι
Αν έδωσες στοιχεία, χρήματα ή IBAN σε ψεύτικο recruiter, η σειρά μετράει - δρας από το πιο επείγον προς το λιγότερο:
- Αν έδωσες τραπεζικά στοιχεία ή δέχτηκες ύποπτο έμβασμα, κάλεσε αμέσως την τράπεζα και ζήτα πάγωμα ή έλεγχο του λογαριασμού.
- Κατάγγειλε στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος - αν υποψιάζεσαι ότι μπλέχτηκες σε διακίνηση χρημάτων, το να καταγγείλεις εσύ πρώτος μετράει.
- Αν η αγγελία εμφανίστηκε σε επίσημη πλατφόρμα (ΔΥΠΑ, Kariera, LinkedIn), ανέφερέ την εκεί για να αφαιρεθεί γρηγορότερα.
- Αν έδωσες ΑΔΤ ή ΑΜΚΑ, στρέψου και στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα για την κακή χρήση των στοιχείων σου.
Για ολοκληρωμένη λίστα βημάτων μετά από τηλεφωνική απάτη, δες τι κάνεις αν έδωσες τα στοιχεία σου σε απατεώνα.
Συχνές ερωτήσεις
Αν έγινα «μουλάρι χρημάτων» χωρίς να το ξέρω, έχω ευθύνη;
Η άγνοια από μόνη της δεν σε καλύπτει αυτόματα. Αν χρήματα τρίτων πέρασαν από τον λογαριασμό σου, οι αρχές θα ελέγξουν πρώτα εσένα, γιατί εσύ φαίνεσαι στα στοιχεία. Αν αντιληφθείς ότι μπλέκεις σε κάτι τέτοιο, σταμάτα κάθε συναλλαγή και κατάγγειλε εσύ πρώτος στη Δίωξη - η δική σου καταγγελία δείχνει καλή πίστη.
Πώς πήραν τον αριθμό μου χωρίς να τον δώσω;
Από βιογραφικά σε δημόσιες πλατφόρμες, από διαρροές δεδομένων και από scraping ιστοσελίδων αγγελιών. Αν ο αριθμός σου είναι ορατός σε ένα προφίλ ή ένα βιογραφικό, θεώρησε ότι κυκλοφορεί ήδη σε λίστες.
Μπορώ να αναφέρω μια ψεύτικη αγγελία;
Ναι. Κάθε μεγάλη πλατφόρμα έχει μηχανισμό αναφοράς, και η ΔΥΠΑ δέχεται καταγγελίες για πλαστές αγγελίες που εμφανίστηκαν στο σύστημά της. Κάθε αναφορά επιταχύνει την αφαίρεση της αγγελίας και προστατεύει τον επόμενο.
Νόμιμη εταιρεία μπορεί να ζητήσει IBAN πριν την πρόσληψη;
Όχι για να σου «στείλει» κάτι πριν δουλέψεις. Ο τραπεζικός λογαριασμός δίνεται για μισθοδοσία, αφού υπογραφεί σύμβαση και έχεις ελέγξει την εταιρεία. Αίτημα για IBAN μέσα στην πρώτη κιόλας κλήση, με τη δικαιολογία «εκπαίδευσης» ή «προκαταβολής», είναι η ίδια η γραμμή που ξεχωρίζει την απάτη.
Συνοπτικά
Ξέχνα τις δέκα ισοδύναμες κόκκινες σημαίες. Υπάρχει μία γραμμή που τις τακτοποιεί όλες: μια πραγματική δουλειά δεν σου ζητά χρήματα ή στοιχεία ταυτότητας πριν δουλέψεις, και δεν μετατρέπει τον λογαριασμό σου σε σταθμό για χρήματα άλλων. Όσο πιο γλυκιά και επείγουσα είναι η προσφορά, τόσο πιο ψυχρά κοίτα εκείνη τη γραμμή. Αν την πατάει, δεν είναι δουλειά - είναι παγίδα με κοστούμι.