Ανέβασες βιογραφικό στο LinkedIn ή στο Kariera.gr πριν λίγες μέρες. Σήμερα σε παίρνει τηλέφωνο ένας άγνωστος αριθμός - η «Άννα» από εταιρεία που δεν έχεις ακούσει. Η δουλειά ακούγεται τέλεια: από το σπίτι, ευέλικτο ωράριο, 1.500-2.500€ τον μήνα για «εύκολες εργασίες διαχείρισης». Αυτή η πρόταση έχει συγκεκριμένο όνομα: job scam. Και η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση.
Γιατί αυξήθηκαν οι απάτες εργασίας
Η αύξηση των αναζητούντων εργασία σε πλατφόρμες όπως LinkedIn, Kariera, e-klasika και ΟΑΕΔ (ΔΥΠΑ) δημιούργησε τεράστιες βάσεις δεδομένων βιογραφικών που είναι ορατά δημόσια. Οι απατεώνες σαρώνουν αυτές τις πλατφόρμες, μαζεύουν αριθμούς τηλεφώνων και καλούν μαζικά με τυποποιημένες «προσφορές».
Στόχοι τους: οι απόφοιτοι που ψάχνουν πρώτη δουλειά, οι άνεργοι που βρίσκονται σε πίεση, οι εργαζόμενοι που ψάχνουν κάτι καλύτερο. Η ψυχολογία της πείνας για εργασία κάνει τους ανθρώπους πιο ευάλωτους να αγνοήσουν κόκκινες σημαίες.
Κόκκινες σημαίες στο τηλέφωνο και στα μηνύματα
| Χαρακτηριστικό | Νόμιμη εταιρεία | Ψεύτικη αγγελία |
|---|---|---|
| Πώς σε βρήκαν | Αναφέρουν συγκεκριμένη πηγή (Kariera, LinkedIn) | «Βρήκαμε το βιογραφικό σας» χωρίς λεπτομέρειες |
| Όνομα εταιρείας | Υπάρχει στο ΓΕΜΗ, έχει ΑΦΜ, ιστοσελίδα | Αόριστο, εξωτερικό ή δεν υπάρχει στο ΓΕΜΗ |
| Μισθός | Ρεαλιστικός για τον κλάδο | Πολύ υψηλός για «εύκολη» εργασία |
| Συνέντευξη | Πρόσωπο-με-πρόσωπο ή βίντεο-κλήση με συγκεκριμένα άτομα | Μόνο chat ή email, ποτέ βίντεο |
| Τι ζητούν | Βιογραφικό, δεξιότητες, αναφορές | ΑΜΚΑ, ΑΔΤ, τραπεζικό λογαριασμό «για πληρωμές» |
| Πληρωμή εκ των προτέρων | Ποτέ | «Εκπαίδευση», «εγγύηση», «εξοπλισμός» |
Τα πιο συνηθισμένα μοτίβα απάτης εργασίας
Το μοντέλο «μουλάρι χρημάτων» - Η δουλειά είναι να δέχεσαι χρήματα στον λογαριασμό σου και να τα στέλνεις αλλού. Πληρώνεσαι προμήθεια. Αυτό είναι ξέπλυμα χρημάτων και εσύ είσαι ο ένοχος στο νόμο, όχι αυτοί.
Η αρχική πληρωμή - Σου ζητούν να πληρώσεις για «εκπαίδευση», «πιστοποίηση», «εξοπλισμό εργασίας» ή «εγγύηση». Νόμιμη εταιρεία δεν ζητά ποτέ χρήματα από υποψήφιο εργαζόμενο πριν την πρόσληψη.
Η κλοπή ταυτότητας - Ζητούν ΑΜΚΑ, ΑΔΤ, φωτογραφία ταυτότητας «για σύναψη σύμβασης». Τα χρησιμοποιούν μετά για πιστωτικές απάτες ή ως εξαρτήματα άλλης απάτης.
Η «δοκιμαστική εργασία» - Σου δίνουν εργασία ελέγχου ιστοσελίδων, αξιολόγησης προϊόντων ή μεταφράσεων. Μετά ακυρώνουν «λόγω σφάλματος» και ζητούν να επιστρέψεις «λανθασμένη πληρωμή» που σου έστειλαν. Τα αρχικά χρήματα προέρχονταν από κλεμμένη κάρτα.
Πώς να επαληθεύεις μια εταιρεία πριν δώσεις οτιδήποτε
- Ψάξε στο ΓΕΜΗ - Η Γενική Γραμματεία Εμπορίου (businessregistry.gr) περιέχει όλες τις εγγεγραμμένες ελληνικές επιχειρήσεις. Αν η εταιρεία δεν υπάρχει εκεί, δεν έχει νόμιμη λειτουργία στην Ελλάδα.
- Google με όνομα εταιρείας + «απάτη» ή «scam» - Συχνά βρίσκεις αναφορές άλλων που εξαπατήθηκαν.
- LinkedIn πρόφιλ αυτού που σε παίρνει - Αν δεν βρίσκεις πρόφιλ ή το πρόφιλ έχει λίγες εβδομάδες ζωή, είναι ύποπτο.
- Ζήτα ηλεκτρονική διεύθυνση της εταιρείας - Αν το email τελειώνει σε gmail.com, yahoo.com κλπ. και όχι σε domain εταιρείας, είναι σχεδόν σίγουρα ψεύτικο.
- Ζήτα βίντεο-κλήση ή πρόσωπο-με-πρόσωπο συνέντευξη - Αν αρνούνται κατηγορηματικά, ξέρεις τι αντιμετωπίζεις.
Αν ο «recruiter» σου έστειλε SMS ή email με σύνδεσμο να συμπληρώσεις στοιχεία, ελέγξε πρώτα τον αριθμό τηλεφώνου από τον οποίο σε παίρνουν. Δες πώς να ελέγξεις έναν άγνωστο αριθμό τηλεφώνου πριν απαντήσεις.
Τι να κάνεις αν έπεσες θύμα
Αν έδωσες στοιχεία, χρήματα ή IBAN σε ψεύτικο recruiter:
- Ενημέρωσε αμέσως την τράπεζά σου αν έδωσες τραπεζικά στοιχεία
- Κατάγγειλε στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (11188 ή cybercrimeunit.gov.gr)
- Κατάγγειλε στη ΔΥΠΑ / ΟΑΕΔ αν η πλαστή αγγελία εμφανίστηκε στην επίσημη πλατφόρμα τους
- Αν έδωσες ΑΔΤ ή ΑΜΚΑ, κατάγγειλε στην ΑΠΔΠΧ για κλοπή ταυτότητας
Για ολοκληρωμένο οδηγό βημάτων μετά από απάτη τηλεφώνου, δες τι κάνεις αν έδωσες τα στοιχεία σου σε απατεώνα.
Συχνές ερωτήσεις
Αν γίνω «μουλάρι χρημάτων» χωρίς να το ξέρω, έχω νομική ευθύνη;
Δυστυχώς, ναι. Η άγνοια δεν αποτελεί από μόνη της υπεράσπιση για αδίκημα ξεπλύματος χρημάτων. Αν χρήματα τρίτων διακινήθηκαν από τον λογαριασμό σου, η αστυνομία και η δικαιοσύνη θα σε ψάξουν πρώτα. Αν αντιληφθείς ότι εμπλέκεσαι, σταμάτα αμέσως και κατάγγειλε εσύ πρώτος στη Δίωξη.
Πώς πήραν τον αριθμό μου χωρίς να τον δώσω;
Βιογραφικά σε δημόσιες πλατφόρμες, data breaches, αγορά βάσεων δεδομένων και scraping ιστοσελίδων αγγελιών. Αν ο αριθμός σου είναι ορατός σε LinkedIn ή Kariera, είναι πιθανό να τον έχουν.
Μπορώ να αναφέρω ψεύτικη αγγελία;
Ναι. Στην πλατφόρμα όπου εμφανίστηκε (LinkedIn, Kariera, e-klasika έχουν μηχανισμούς αναφοράς). Επίσης στη ΔΥΠΑ αν εμφανίστηκε ως αγγελία εργασίας. Κάθε αναφορά βοηθά να αφαιρεθεί η αγγελία γρηγορότερα.
Πόσο κοστίζει νομικά ένα job scam στον θύτη;
Βάσει άρθρου 386 ΠΚ (απάτη), η ποινή φυλάκισης φτάνει τα 10 χρόνια αν η ζημιά υπερβαίνει ορισμένα ποσά. Αν εμπλέκεται και ξέπλυμα χρημάτων (Ν. 4557/2018), η ποινή είναι ακόμα βαρύτερη. Οι αστυνομίες συνεργάζονται διεθνώς για τέτοιες υποθέσεις.